Tüm rehberler

EXIF, XMP ve IPTC: kim yazar, ne saklar?

Bir fotoğrafın metadata’sına baktığında aynı türden bilgilerin farklı adlarla tekrarlandığını görebilirsin. Bunun nedeni, görsel dosyalarında tek bir metadata biçimi değil, farklı ihtiyaçlar için doğmuş birkaç standart bulunmasıdır. En yaygın üçü EXIF, XMP ve IPTC’dir; bunlara renk profilini taşıyan ICC de eklenir.

EXIF: çekim anının kaydı

EXIF’i fotoğraf makineleri ve telefonlar deklanşöre basıldığı anda yazar. Cihazın markası ve modeli, pozlama ayarları, çekim tarihi, yön ve izin verildiyse GPS konumu burada durur. Yapısı, anlamı önceden tanımlanmış numaralı etiketlerden oluşur. Bu sayede düzenli ve tutarlıdır, ama yeni türden bilgiler eklemeye pek elverişli değildir.

XMP: düzenleme ve arşiv programlarının alanı

XMP daha yeni ve esnek bir biçimdir. Metin tabanlıdır ve ad alanları sayesinde genişletilebilir. Fotoğraf düzenleme ve kataloglama programları başlıkları, puanları, etiketleri, yazar bilgisini ve bazen yapılan işlemlerin kaydını buraya yazar. Bir program dosyayı kaydederken EXIF’teki bazı değerleri XMP’ye de kopyalayabilir.

IPTC: haber ve ajans fotoğrafçılığının dili

IPTC alanları basın dünyasından gelir. Fotoğrafçının adı (by-line), görsel açıklaması, anahtar kelimeler, künye, kaynak, kullanım talimatları ve şehir, ülke gibi yer adları burada tutulur. Telif notunu dosyalarına düzenli olarak işleyen bir fotoğrafçı, bu bilgiyi genellikle IPTC alanlarına ya da onların XMP içindeki karşılıklarına ekler.

ICC: özel değil, teknik bir profil

ICC profili, görseldeki renk değerlerinin ekranda nasıl yorumlanacağını tanımlar; sRGB ya da Display P3 gibi adlar taşır. Kişisel bir bilgi içermez, yalnızca renklerin doğru görünmesine yardım eder.

Dosyanın neresinde dururlar?

Kabaca özetlemek gerekirse:

  1. JPEG dosyalarında EXIF, XMP, IPTC ve ICC, görüntü verisinden önce gelen ayrı bölümlere yerleşir.
  2. PNG dosyalarında EXIF ve metin notları kendi parçalarında saklanır; XMP ise bir metin parçasının içinde durur.
  3. WebP dosyalarında EXIF, XMP ve ICC için ayrı parçalar bulunur.
  4. HEIC ve AVIF gibi yeni biçimlerde metadata, dosyanın kutu yapısı içinde ayrı öğeler olarak yer alır.

Aynı bilgi neden iki kez görünür?

Bir kamera modeli hem EXIF’te hem XMP’de, bir telif notu hem IPTC’de hem XMP’de bulunabilir. Programlar uyumluluk için değerleri birden çok yere yazar ve zamanla bu kopyalar birbirinden ayrışabilir: biri güncellenir, öteki eski hâliyle kalır. Metadata Görüntüleyici her satırın altında değerin kaynağını küçük bir etiketle gösterir: EXIF: Model, XMP: dc:creator ya da IPTC: By-line gibi. Böylece Yazar ve telif kategorisinde iki farklı ad görürsen hangisinin nereden geldiğini hemen anlarsın. Tanınmayan bloklar ise Diğer metadata altında boyutlarıyla özetlenir.

Görselinin metadata'sını tarayıcında görüntüle → Metadata Görüntüleyici